ERKEN FARK ET, HAYATA DOKUN: OTİZMİ GÖRMEZDEN GELMEYELİM
Meral ASLAN
ERKEN FARK ET, HAYATA DOKUN: OTİZMİ GÖRMEZDEN GELMEYELİM
Bu hafta, dünya genelinde Otizm Farkındalık Haftası olarak anılıyor.
Ancak gelin, bunu sadece bir hatırlatma haftası olarak değil… bir fark ediş ve sorumluluk çağrısı olarak görelim.
Lütfen çocuklarınızı yakından gözlemlemeyi ihmal etmeyin.
Özellikle yaşamın ilk yılları…Yani 0–3 yaş aralığı, bir çocuğun nörogelişimsel geleceğini şekillendiren en kritik dönemdir.
Çünkü bazen bir çocuğun hayatını değiştiren şey…bir annenin-babanın fark ettiği küçücük bir detaydır.
“BİR ŞEY VAR AMA ADINI KOYAMIYORUM…”
Birçok anne-baba şu cümleyi kurar:
“İçime sinmeyen bir şey var ama emin olamıyorum…”
İşte bilim tam da burada devreye girer.
Eğer bir çocuk:
• Göz teması kurmuyorsa
• İsmi söylendiğinde tepki vermiyorsa
• Yaşıtlarına göre konuşması gecikmişse
Bunlar basit gecikmeler değil… Otizm Spektrum Bozukluğu açısından erken uyarı işaretleri olabilir.
Bilimsel çalışmalar gösteriyor ki; otizm belirtileri çoğu zaman 12–24 ay arasında belirginleşir ve bu dönemde yapılan değerlendirmeler, sürecin gidişatını ciddi şekilde değiştirebilir.
Bu nedenle şüphe duyduğunuzda:
Bir çocuk doktoruna başvurmak ve gelişimsel değerlendirme yaptırmak kritik öneme sahiptir.
ERKEN FARK ETMEK NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Çünkü insan beyni… özellikle ilk 3 yılda olağanüstü bir esnekliğe sahiptir.
Bu duruma bilimde nöral plastisite (beynin yeniden şekillenebilme yeteneği) denir.
Yani, Ne kadar erken fark edilirse, O kadar erken eğitim başlar. Ve gelişim o kadar hızlı desteklenir
Araştırmalar şunu açıkça ortaya koyuyor:
Erken müdahale alan çocuklarda; Dil gelişimi daha hızlı ilerler. Sosyal beceriler daha güçlü gelişir. Bağımsız yaşam becerileri belirgin şekilde artar.
Gecikilen her zaman ise…çocuğun potansiyelinden eksilen bir fırsattır.
“GEÇER” DEMEK EN BÜYÜK YANILGI
Toplumda sık duyduğumuz bazı cümleler var:
“Erkek çocuk geç konuşur…”
“Biraz büyüsün düzelir…”
Oysa bilim bize şunu söylüyor:
Gelişimsel gecikmeler beklenerek değil, değerlendirilerek yönetilmelidir.
Unutmayın:
Şüphe varsa, beklemek değil harekete geçmek gerekir.
OTİZM NEDİR, NE DEĞİLDİR?
Otizm bir hastalık değildir.
Bu yüzden “iyileşsin” diye değil, anlaşılsın ve desteklensin diye yaklaşılmalıdır.
Otizmli bir çocuk:
Sizi duymuyor değildir… farklı algılıyor olabilir
Sizi görmüyor değildir… farklı yorumluyor olabilir. Yani mesele “iletişim kurmuyor” değil,
farklı bir iletişim dili kullanıyor olmasıdır.
UMUT VAR, YETER Kİ ERKEN FARK EDİLSİN
Bugün bilimsel veriler çok net:
Erken başlanan özel eğitim ve doğru destek ile çocuklar:
• İletişim kurmayı öğrenebilir
• Sosyal becerilerini geliştirebilir
• Akademik ve günlük yaşam becerilerinde ilerleme gösterebilir
Yani otizm bir son değil.Doğru yönetildiğinde güçlü bir başlangıçtır.
SON SÖZ
Bu hafta kendinize şu soruyu sorun:
Çocuğumu gerçekten gözlemliyor muyum?
Onu gerçekten dinliyor muyum?
Çünkü bazen bir çocuğun en büyük ihtiyacı:
Bir tanı değil…fark edildiğini hissetmektir.
Ve unutmayın: Erken fark etmek, bir çocuğun hayatını değiştirebilir.
Sağlıcakla kalın…
Uzm. Biyolog Meral ASLAN
Sağlık Koçu, Fitoterapist, Araştırmacı -Yazar
